Wat is de link tussen intellectuele isolatie en de filterbubbel bij jongeren?

Door: Jens De Wulf, Cato Cuyvers, Pauline Noest en Nina Tytgat

“We lijken op elkaar, we zijn het met elkaar eens, we bevestigen elkaar in wat we denken, willen en voelen. We leven met elkaar in dezelfde filterbubbel.”

Webbedrijven streven naar het aanpassen van hun diensten (inclusief nieuws en zoekresultaten) aan de persoonlijke smaak van hun publiek. Er hangt een gevaarlijk en onbedoeld gevolg aan vast: we komen vast te zitten in een zelfbevestigende omgeving en komen niet in contact met informatie die ons wereldbeeld ter discussie stelt en verbreedt. Er ontstaat intellectuele isolatie door een filterbubbel. Maar wat is een ‘filterbubbel’ en wat zijn de gevolgen?

Wat is een ‘filterbubbel’?

Het internet is een netwerk van miljoenen computers verspreid over heel de wereld die ons allemaal verbindt. Het is een geweldige uitvinding voor onze samenleving dat onder andere ook de democratie zou kunnen verbeteren. Heden is er een verschuiving merkbaar in de manier waarop informatie online stroomt en het is onzichtbaar geworden. De Facebook-pagina is bijvoorbeeld een plaats waar de meeste mensen heel veel tijd besteden, hier komt het fenomeen duidelijk voor. Via deze weg proberen jongeren op de hoogte te blijven van allerlei politieke standpunten, wendingen en uitspraken. Al deze jongeren hebben niet altijd dezelfde meningen en zullen vaak in discussie treden met elkaar. Op die manier leren ze ook van elkaar. Maar wat als je op een dag de berichten van de tegenpartij niet meer ziet op je tijdlijn? Facebook houdt bij op welke links je liket, waarop je reageert en zelfs hoe lang je een post bekijkt. Je hecht logischerwijs meer tijd en aandacht aan een politieke partij waarin jij het meeste geïnteresseerd bent. Dit heeft als gevolg dat, zonder je er bewust van bent, alle andere links gewist worden.

Volgens Sanne Kruikemeier, universitair docent Politieke Communicatie aan de Universiteit van Amsterdam, stellen mensen los van het internet zich vaak alleen maar bloot aan informatie die in één lijn ligt met wat zij vinden. Mensen bekijken informatie steeds vanuit een bepaald perspectief. Het internet kan juist een deur openen om toch in aanraking te komen met andere meningen. Algoritmes steken hier echter een stokje voor. Het zijn een aantal berekeningen om het bijhorende doel te bereiken, maar jij krijgt enkel het eindresultaat te zien. Zij, niet jijzelf, bepalen wat we online te zien krijgen. Het hele internet maakt gebruik van algoritmes. Deze algoritmes filteren de informatie op basis van het liken, delen en reageren van de gebruikers. Je leest steeds meer over wie jij zelf bent, en je bent het meestal eens met wat mensen plaatsen. Wat we zien op het internet is in één lijn met onze mening, met wat wij vinden en met onze interessegebieden. De digitale reeks aan instructies van de algoritmes kunnen nu bijna oneindig zijn, waardoor we niet exact weten hoe ze werken. Ze zijn weinig transparant en onvermijdelijk.

Kritiek en effecten

Deze bevindingen lijken zeer angstaanjagend, maar ze zijn niet volledig correct. In de eerste plaats is er maar weinig bewijs voor het bestaan van de ‘filterbubbel’. Mensen en dus jongeren komen niet enkel in contact met de politiek via de sociale media, ze bespreken het ook regelmatig met anderen. Men leeft dus niet volledig binnen dat algoritme. Er zijn veel andere mediabronnen die ook en veel meer invloed hebben op hoe je media inneemt.

Daarnaast wijzen onderzoekers erop dat selectie van informatie op basis van eigen voorkeuren niet nieuw is. In een artikel van Linda Duits werd er een voorbeeld gegeven: ‘Al in de jaren ’40 werden er data verzameld over hoe Amerikaanse Democraten meer blootgesteld werden aan de Democratische campagne. In Nederland is het voorbeeld van Verzuiling essentieel: katholieken lazen katholieke kranten, luisterden naar katholieke radio en gingen naar katholieke voetbalclubs. Desondanks blijkt dat mensen die zelf selectie toepassen, toch in aanraking komen met media-inhoud waar ze het niet mee eens zijn.’ Als laatste wordt er beweerd dat de personalisering op nieuwssites nog in de kinderschoenen staat. De homepagina’s zijn dus doorgaans voor iedereen gelijk.

De effecten van filterbubbels zijn er dus wel, maar ze zijn niet zo groot als men beweert. De filterbubbel wordt nu heel hard gehypet maar het is zeker niet zo eenvoudig als gezegd wordt.

Het grootste argument tegen het fenomeen van de filterbubbel is dat mensen niet in een bubbel leven, maar in verschillende bubbels en die informatie wordt vaak overlapt. Zo kunnen jongeren in een socialistische bubbel leven maar tegelijkertijd leven ze bijvoorbeeld ook in een Startrekbubbel met vele andere jongeren die dan weer andere bubbels hebben. Je kan het eerder zien als een bepaald perspectief dat je aanneemt en niet in een teruggetrokken bubbel zitten. Dit perspectief is veel meer de realiteit dan dat mensen zich zouden terugtrekken. Nu is de informatie meer gefragmenteerd en is er meer overlap. Doordat er geen duidelijke afgebakende bubbels zijn, overheerst de mening van een groep niet. We zijn wel meer geneigd om iets te geloven dat in lijn ligt met wat we al dachten. Mensen ontkennen eerder informatie dan ze te vermijden.

Gevolg

Hoewel de filterbubbel niet zo’n groot effect heeft als dat er verteld wordt, moet er wel zeker rekening mee gehouden worden. Volgens mevrouw Kruikemeier mag dit fenomeen niet blindelings genegeerd worden. Het grootste probleem met filterbubbels is dat ze niet transparant zijn. Je weet niet wat er wordt aangepast door het algoritme. Het nieuwsartikel dat je online te zien krijgt, wordt aangepast aan jouw politieke voorkeur. Het is niet meer de vraag of je een bepaald nieuwsbericht wel of niet te zien zal krijgen. Je kan zelf de keuze soms niet meer maken als je via het internet surft.

Taak opvoeder/onderwijs

Het is belangrijk dat leerkrachten en opvoeders zich van deze bubbels bewust zijn en dat ze de jongeren er ook van bewust maken. Jongeren moeten ervoor zorgen dat ze zelf kritisch zijn tegenover media en andere informatiebronnen.

Bibliografie

Duits, L. (2016, mei 24). Weinig empirisch bewijs voor filterbubbels. Opgehaald van Denieuwereporter: http://www.denieuwereporter.nl/2016/05/weinig-empirisch-bewijs-voor-filterbubbels/

Duits, L. (2016, mei 6). Weinig empirisch bewijs voor filterbubbels. Opgehaald van Dieponderzoek: http://www.dieponderzoek.nl/weinig-empirisch-bewijs-voor-filterbubbels/

Mediadoctoren. (2017, februari). Onder mediadoctoren filterbubbel 50. Opgehaald van Podcastluisteren : http://podcastluisteren.nl/onder-mediadoctoren-filterbubbel-50/

Wikipedia. (2017, januari 12). Informatieluchtbel. Opgehaald van Wikipedia: https://nl.wikipedia.org/wiki/Informatieluchtbel

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s